Ίων Δραγούμης: Ο θεωρητικός του λαϊκού εθνικισμού

«Λευκή ας βαλθεί όπου έπεσες, κολώνα,
(πώς έπεσες, γραφή να μη το λέει…)
λευκή, με της πατρίδας την εικόνα.
Μόνο εκείνη ταιριάζει να σε κλαίει»

έγραψεν ο Παλαμάς στη «Νεκρική Ωδή» που του αφιέρωσε.

Η σπουδαία αυτή μορφή του αιώνα μας, που σάλπιζε με ατέλειωτο κουράγιο στ’ απρόθυμα αφτιά της Αθήνας, να τη ξυπνήσει από το λήθαργο και ν’ αφουγκραστεί τους πόθους και τους πόνους της υπόδουλης, ακόμα τότε στον Τούρκο, Μακεδονίας, που σε φρικτή απομόνωση, αντιμετώπιζε ταυτόχρονα την ύπουλη, τρομοκρατική κι απάνθρωπη δράση των κομιτατζήδων, που προσπαθούσαν με βία να εκβουλγαρίσουν τον ελληνικό πληθυσμό της. Ο Ίων με αναφορές του απ’ το Προξενείο Μοναστηρίου έβαλε τη φλόγα κι ο άντρας της αδερφής του, ο Παύλος Μελάς, το… ʺΜαρτύρων και Ηρώων Αίμαʺ όπως ήτο κι ο τίτλος του βιβλίου του, με τ’ οποίο καλούσε επιπρόσθετα την Αθήνα να κινητοποιηθεί, για να προλάβει τον αφελληνισμό της Μακεδονίας.